Festulolium:
KLUCZOWY GATUNEK NA UŻYTKI ZIELONE W WARUNKACH ZMIAN KLIMATYCZNYCH
Artykuł został opublikowany również w „Pícninářské listy” 2026 (s. 102–103)
Menedżer handlowy i produktowy: Ing. Ondřej Borowiecki
Trwałe użytki zielone stanowią nieodłączny element hodowli bydła w Europie. Zajmują około 34% powierzchni użytków rolnych w UE. stanowiąc ważny element ekosystemu – odpowiadają za sekwestrację węgla, ochronę gleby przed erozją oraz produkcję wysokiej jakości paszy dla bydła.
Obecna zmienność klimatu destabilizuje jednak bazę paszową poprzez coraz częstsze i trudniejsze do przewidzenia ekstremalne zjawiska pogodowe. Nagłe przymrozki, niestabilne zimy, a także powodzie i susze zwiększają ryzyko znaczących spadków plonów oraz degradacji łąk i pastwisk.
W tej sytuacji Festulolium – międzyrodzajowy mieszaniec życicy (Lolium) i kostrzewy (Festuca) – jest coraz częściej postrzegane jako fundament elastycznych, adaptujących się do zmian klimatycznych użytków zielonych, ponieważ łączy wysoką produkcyjność z lepszą tolerancją na stresy abiotyczne i biotyczne.
Czynniki klimatyczne zmieniające charakter zimy
Możliwe uszkodzenia użytków zimą
W przypadku użytków zielonych uszkodzenia zimowe mogą wynikać z różnych mechanizmów biologicznych i fizycznych:
-
Stres spowodowany mrozem i bardzo niskimi temperaturami → W przypadku braku pokrywy śnieżnej, która pełni funkcję izolacyjną, narażenie na ekstremalnie niskie temperatury (np. mrozy dochodzące do -25 °C) może prowadzić do chlorozy liści, przypalenia końcówek, a w skrajnych przypadkach do całkowitego zamierania roślin.
-
Patogeny → Osłabione rośliny są bardziej podatne na infekcje grzybowe. Połączenie obniżonej odporności i gwałtownych wahań temperatur może sprzyjać rozwojowi patogenów, takich jak Microdochium nivale (śniegowa pleśń). Grzyb ten może infekować nawet rośliny znajdujące się pod pokrywą śnieżną, uszkadzając młode liście.
-
Pokrywa lodowa i niedotlenienie (anoksja) → Naprzemienne zamarzanie i rozmarzanie może prowadzić do tworzenia się nieprzepuszczalnej warstwy lodu, która ogranicza dostęp tlenu do roślin. Skutkiem mogą być znaczące straty w przezimowaniu.
-
Uszkodzenia mechaniczne gleby i runi → Procesy zamarzania i rozmarzania destabilizują strukturę gleby, a u roślin z palowym systemem korzeniowym (np. koniczyna, lucerna) mogą powodować wypychanie korzeni ku powierzchni. Wypas na mokrej glebie zimą dodatkowo prowadzi do zadeptywania i możliwych uszkodzeń składu gatunkowego użytku
Festulolium: połączenie najlepszych cech
Festulolium zostało wyhodowane jako połączenie najlepszych cech Lolium (wysoki plon, smakowitość, szybkie wschody i wzrost) z cechami charakterystycznymi dla Festuca (tolerancja na stres, trwałość). Ta hybryda oferuje różne możliwości łączenia, co pozwala hodowcom tworzyć kombinacje dostosowane do warunków regionalnych. W tym zakresie szczególne znaczenie ma rozbudowana sieć stacji hodowlanych firmy DLF, działająca na całym świecie.W warunkach zimowych odmiany festulolium przewyższają Lolium perenne (życicę trwała). Badania przeprowadzone w państwach bałtyckich pokazują, że Lolium perenne (życica trwała) wykazuje wysoką wrażliwość na ostre zimy, podczas gdy festulolium charakteryzuje się lepszą zimotrwałością i silniejszym wzrostem wiosną.
Festulolium wykazuje również wyższą odporność na pleśń śniegową (Microdochium nivale). Hybrydy z udziałem Festuca pratensis (kostrzewy łąkowej) potrafią w odpowiedzi na infekcję uruchomić mechanizmy obronne (np. enzymy typu glukanaza i chitynaza), co ogranicza rozwój patogenu. Badania genomowe wykryły ponadto fragmenty genomu festulolium związane z zimotrwałością, występujące w różnych grupach chromosomowych – co potwierdza odporność gatunku i daje nowe narzędzia do dalszych prac hodowlanych.
Poza samym przetrwaniem, festulolium umożliwia także wydłużenie sezonu pastwiskowego – aż do późnej jesieni, a nawet wczesnej zimy. Wpisuje się to w założenia zrównoważonej intensyfikacji, której celem jest maksymalne wykorzystanie wypasu jako najtańszego źródła paszy wysokiej jakości.
Badania przeprowadzone na terenie Środkowej i Północnej Europy pokazują, że festulolium może umożliwić wypas aż do późnej zimy dzięki aktywnemu wzrostowi podczas łagodniejszych zim oraz lepszemu odrostowi w porównaniu z takimi gatunkami jak Phleum pratense (tymotka łąkowa) czy Festuca pratensis (kostrzewa łąkowa). Dzięki temu możliwe jest zmniejszenie kosztów oraz presji na tworzenie zapasów kiszonki.
Kluczowym warunkiem skutecznego wypasu zimowego jest odporność runi na udeptywanie przez zwierzęta na mokrej glebie oraz wytrzymałość na zagęszczanie gleby przez maszyny (i zwierzęta). Kilka odmian hybrydowych DLF wykazało w tym zakresie wysoką odporność – a sekret tych wyników kryje się pod powierzchnią.
Głęboki system korzeniowy festulolium poprawia odporność na suszę latem, jednocześnie zwiększając porowatość gleby i infiltrację wody, co pomaga zmniejszyć ryzyko podmakania zimą i chroni roślinność przed uszkodzeniem. Rozbudowany system korzeniowy tych hybryd wspiera także życie w glebie, a proces jego rozkładu wzbogaca ją w materię organiczną.
Festulolium - pewny wybór w warunkach klimatycznej niepewności
Festulolium pomaga rozwiązać najczęstsze problemy. Życica dostarcza wysokiej wartości pokarmowej, lecz nie jest odporna na niskie temperatury i stres taki jak susza, natomiast kostrzewa jest bardziej odporna, ale mniej smakowita. Festulolium wypełnia tę lukę, zapewniając stabilność plonowania zwłaszcza w warunkach coraz mniej przewidywalnego klimatu.
Dzięki wyższej strawności białka oraz głębszemu systemowi korzeniowemu ograniczamy straty składników pokarmowych, przede wszystkim azotu - zarówno w glebie, jak i w przewodzie pokarmowym zwierząt. Te właściwości wzmacniają zdolność roślinności do adaptacji klimatycznej, ponieważ zwiększają tolerancję na przedłużające się okresy suszy, stres zimowy oraz nagłe wahania temperatur.
Podsumowanie
Wraz ze wzrostem nieprzewidywalności zim w Europie, uszkodzenia roślinności przestają być rzadkimi odstępstwami i stają się istotnym ryzykiem w produkcji pasz. W takich warunkach najcenniejszą cechą roślin pastewnych nie jest rekordowy plon w idealnym roku, lecz niezawodne przezimowanie i zdolność do regeneracji, gdy sezon jest nieprzewidywalny i trudny.
Dla gospodarstw, które potrzebują stabilnej bazy paszowej, przewidywalnego systemu wypasu i redukcji ukrytych kosztów (które często wynikają z zawodności roślinności), festulolium to nie tylko alternatywny gatunek – to strategiczny filar adaptacyjnych użytków zielonych odpornych na zmiany klimatyczne. W kontekście rosnącego ryzyka szkód zimowych festulolium to nie tylko odporna opcja – to jedno z najpraktyczniejszych narzędzi, które pozwala utrzymać użytki produktywne, ekonomicznie opłacalne i gotowe na przyszłość